Stedelijk Museum Schiedam verwerft twee schilderijen van kunstenaar Ayşen Kaptanoğlu (Istanbul, 1985). Het schilderij ‘Fire’ (2023) is nog tot 1 maart 2026 te zien in de gelauwerde tentoonstelling Missen als een ronde vorm. Het schilderij verwijst naar huiselijk geweld en de invloed daarvan op families. Het werk ‘Mother’ (2022) verbeeldt een moederfiguur en gaat over de vele verwachtingen die onze patriarchale samenleving aan moeders oplegt. Zelfs als zij geconfronteerd worden met geweld of misbruik, worden zij geacht sterk en stabiel te blijven. Met haar kleurrijke, indringende manier van schilderen brengt Kaptanoğlu deze actuele en belangrijke onderwerpen op een bijzondere manier aan het licht. Dit past goed bij Stedelijk Museum Schiedam, dat via kunst maatschappelijke thema’s bespreekbaar wil maken.
De kleurrijke werken van Ayşen Kaptanoğlu, vol bloemen, vogels, tapijten en planten, hebben iets wellustigs, maar de duisternis van huiselijk geweld breekt bij nadere blik al snel door de kleurenpracht heen. Kaptanoğlu onderzoekt in haar werk machtsverhoudingen, seksualiteit en gender. Ze stelt op die manier indringende vragen over geweld: waar het vandaan komt en welke structuren het steeds opnieuw in stand houden. Met felle, bijtende en contrasterende kleuren en losse vormen brengt zij alledaagse taferelen en maatschappelijk onrecht in beeld. De positie van de vrouw is een veelvoorkomend thema binnen Kaptanoğlu’s oeuvre. De aangekochte werken zijn beide onderdeel van een serie over huiselijk geweld, waarin het tapijt een terugkerend element is.
Ze zegt daarover: “Tapijten worden vaak geassocieerd met comfort, geborgenheid en het idee van thuis: plekken waar het dagelijks leven zich afspeelt, waar kinderen spelen en families samenkomen. In mijn schilderijen staan ze echter voor iets anders. Eerst denkt de kijker terecht te zijn gekomen in een vertrouwde omgeving. Maar al snel blijken de tapijten stille getuigen van misbruik in de huiselijke sfeer, dat wordt verdragen en in stilte structureel wordt genegeerd. Het huis, vaak geïdealiseerd als een plek van bescherming, wordt ontmaskerd als een van de belangrijkste plekken waar vrouwen geweld ervaren. De serie maakt invoelbaar hoe de privacy en geborgenheid van het gezin er juist ook voor zorgt dat geweld daar uit het zicht kan plaatsvinden; en daarna wordt verborgen en genormaliseerd.”
De kunstenaar verbeeldt in ‘Fire’ (2023) hoe geweld een hele familie beïnvloedt. Zo probeert zij grip te krijgen op dat wat zich eigenlijk niet laat begrijpen en leert ze omgaan met de woede en pijn die voortkomen uit het geweld binnen een chaotische, door mannen gedomineerde samenleving. Haar werken zijn daarmee ook pijnlijk actueel. Overal ter wereld, ook in Nederland, komt femicide voor. Het geweld tegen – en het doden van – vrouwen, puur en alleen omdat zij vrouw zijn, is alleen al in Nederland recent veel in het nieuws.
Ayşen Kaptanoğlu, Fire, 2023, 160×140 cm, acryl op linnen
Fire (2023)
Over het werk ‘Fire’ (2023) zegt Kaptanoğlu: “Sociale structuren die ongelijkheid tussen vrouwen en mannen afdwingen, leiden vaak tot spanningen binnen het huis. Die spanningen kunnen escaleren tot geweld, alsof het hele huis in brand wordt gezet. Een brand die alles wat overblijft voorgoed tekent. In ‘Fire’ is het huis een plek van rouw en verlies. In het midden van het tapijt ontstaat een donker motief. Wat eerst oogt als decoratie, verandert in een leegte of een donkere waterplas waarin de levenloze lichamen van een koppel rusten. Het patroon absorbeert het geweld en weeft het verlies letterlijk in de stof van het interieur. Een zwarte zwaan – symbool van de dood – markeert de onomkeerbaarheid van het moment. Kinderen staan erbij als zwijgende getuigen. Aan de rand van het tapijt staan vrouwen in het zwart, op afstand, gezamenlijk rouwend. De compositie roept het beeld op van een uitbreidende brand en verwijst naar het Turkse gezegde ‘ateş düştüğü yeri yakar’ – verlies brandt het hevigst op de plek waar het neerkomt.”
Ayşen Kaptanoğlu, Mother, 2022, 100×110 cm, acryl op linnen
Mother (2022)
Het schilderij ‘Mother’ (2022) is niet te zien in Missen als een ronde vorm, maar maakt wel onderdeel uit van dezelfde serie als ‘Fire’, waarin huiselijk geweld centraal staat en tapijten voorkomen. Dit schilderij richt zich op de moederfiguur en op de kracht die haar wordt opgelegd door patriarchale structuren. Van vrouwen wordt niet alleen verwacht dat zij voor het gezin en huishouden zorgen, daarnaast een baan hebben, er altijd goed uitzien en zich verhouden tot de mannen om hen heen. Er wordt van hen ook verwacht dat ze volhouden, sterk blijven en stabiliteit uitstralen, zelfs als zij worden geconfronteerd met schade en misbruik. De moeder op het schilderij oogt vermoeid, maar ook krachtig. De markeringen op haar lichaam verwijzen naar de luipaard: een dier dat symbool staat voor kracht en overlevingsvermogen.
Nieuwe aanwinsten voor Stedelijk Museum Schiedam
Stedelijk Museum Schiedam heeft een historische collectie en een kunstcollectie. Dankzij een subsidie van het Mondriaan Fonds kan het museum jaarlijks kunstwerken toevoegen aan de collectie, waaronder dat van hedendaagse kunstenaars. Het museum koopt in meerderheid werk van vrouwelijk kunstenaars en kunstenaars met een bi-culturele identiteit, omdat deze groepen ondervertegenwoordigd zijn in de collectie. Ook vindt het museum het belangrijk dat via kunst maatschappelijke thema’s worden belicht. Tot slot vindt het museum het –vanwege de grote Turkse gemeenschap in Schiedam – relevant om aandacht te besteden aan Turks-Nederlandse kunstenaars. Directeur Anne de Haij is dan ook blij met de aankoop: “Het werk van Kaptanoğlu is fantastisch goed. Het ziet er visueel heel goed uit en is qua kleurgebruik en vormentaal heel indringend. Het legt bovendien de vinger op een hele zere plek. Het huiselijk geweld dat veel vrouwen en gezinnen ondergaan, mag niet onbesproken blijven. Kunstenaars hebben een gave om pijnlijke thema’s sensitief bespreekbaar te maken.”
Ayşen Kaptanoğlu
Ayşen Kaptanoğlu (Istanbul, 1985) is multidisciplinair kunstenaar en woont en werkt in Amsterdam. Ze studeerde literatuur aan de Universiteit van Istanbul en volgde vervolgens een kunstopleiding aan de Wackers Academie (2016–2021). Daarna was zij resident aan de Rijksakademie van Beeldende Kunsten (2022–2024). In 2025 ontving zij de Jeanne Oosting Prijs voor haar werk op papier. Volgens de jury van de prestigieuze prijs legt haar visuele handschrift een geheel eigen beeldtaal bloot, een confronterend impressionisme. “De esthetiek haalt je naar binnen en eenmaal daar blijf je verbijsterd achter.”
Kaptanoğlu nam deel aan diverse groepstentoonstellingen, waaronder een solopresentatie naar aanleiding van de Jeanne Oosting Prijs in Museum MORE en Missen als een ronde vorm in Stedelijk Museum Schiedam (2025). Recente solotentoonstellingen zijn Battlegrounds bij Villa De Bank in Enschede en Cracks, Holes and Roses bij Madé van Krimpen in Amsterdam (2025). Haar werk werd internationaal gepresenteerd, onder meer bij Jean-Claude Maier Gallery in Frankfurt en Versus Art Project in Kopenhagen.
Deze aankoop kwam tot stand met steun van het Mondriaan Fonds. Stedelijk Museum Schiedam ontvangt een tweejaarlijkse bijdrage uit de regeling collectieprogramma’s van het Mondriaan Fonds.