In Nederland staat de mentale gezondheid flink onder druk. Onderzoeksinstituten RIVM en het Trimbos-instituut concludeerden eind 2025 dat veel mensen mentale klachten ervaren en dat de mentale gezondheid van met name jongeren, jongvolwassenen en vrouwen al langere tijd achteruitgaat. Ook veel Schiedammers voelen zich eenzaam, somber of vallen uit door de hoge prestatiedruk die ze ervaren.
Stedelijk Museum Schiedam vindt het daarom belangrijk om met een nieuwe tentoonstelling over mentale gezondheid aandacht te geven aan het onzichtbare lijden dat daar vaak mee gepaard gaat. Deze tentoonstelling, die volgend jaar op 13 november opent, wordt gemaakt in samenwerking met Schiedamse ervaringsdeskundigen op dit gebied.
Mentale gezondheid gaat ons allemaal aan. Toch is wat iemand doormaakt vaak moeilijk zichtbaar voor de omgeving. Waar bij een gebroken been meestal direct begrip is en duidelijk is wat er aan de hand is, kunnen psychische klachten onzichtbaar zijn en is het herstel vaak veel minder voorspelbaar. Dat kan leiden tot onbegrip, schaamte en eenzaamheid. Stedelijk Museum Schiedam wil samen met Schiedamse ervaringsdeskundigen en organisaties die zich bezighouden met mentale gezondheid daarover een tentoonstelling maken. Hun ervaringen en perspectieven vormen het vertrekpunt. De precieze invulling wordt de komende tijd samen met hen ontwikkeld.
Nour-Edinne Jarram, Eenzaamheid, 2023, aquarel, collectie Stedelijk Museum Schiedam
Directeur Anne de Haij: “Eerlijk zijn over onzichtbaar lijden is kwetsbaar, maar belangrijk. Veel meer mensen dan we denken dealen met psychische klachten of dragen zorg voor een familielid dat hiermee worstelt. Toch is het taboe nog altijd hardnekkig, terwijl het probleem urgenter is dan ooit. Steeds meer jongeren worstelen met hun mentale gezondheid en de wachtlijsten in de GGZ voelen soms oneindig. Mantelzorgers hebben het daardoor ook steeds zwaarder. Door er meer over te praten, bijvoorbeeld in het kader van deze tentoonstelling, kunnen we meer oog krijgen voor de mensen die ermee te maken hebben en hen misschien ook beter begrijpen of helpen.”
Van persoonlijke ervaring tot de geschiedenis van Schiedam
In de tentoonstelling komt ook de bredere maatschappelijke en historische context van mentale gezondheid aan bod. Hoe werd in het verleden in Schiedam naar mentale gezondheid gekeken en hoe gingen mensen en instellingen om met psychische klachten? Wat is er veranderd, en wat niet? Het museumgebouw zelf vormt daarbij een bijzondere historische aanleiding: het huidige Stedelijk Museum Schiedam was oorspronkelijk een gasthuis.
Ook laat het museum zien welke rol kunst en cultuur kunnen spelen voor mensen die met mentale klachten te maken hebben. Al jaren stapelen de onderzoeksrapporten op, waaruit blijkt dat kunst tot je nemen of er zelf mee aan de slag gaan, kan bijdragen aan psychisch herstel. Met de tentoonstelling wil het museum een plek creëren waar ruimte is voor herkenning, ontmoeting en oog voor elkaar. Een plek waar mentale gezondheid niet alleen als maatschappelijk probleem wordt bekeken, maar vooral als iets dat onderdeel is van het leven van heel veel mensen.
Plein voor het Sint Jacobs Gasthuis met bewoners, tussen 1910 en 1919. Fotograaf onbekend
Voor en door Schiedammers
Stedelijk Museum Schiedam wil er graag voor zorgen dat iedereen zich welkom en betrokken voelt, in het bijzonder Schiedammers. Sinds 2018 organiseert het museum daarom onder de noemer Mijn Schiedam tal van programma’s en activiteiten met de stad. Van wijkfeesten (tweejaarlijks) in het museum, tot een tentoonstelling over armoede (2024). Zo wil het museum zijn steentje bijdragen aan een sterke, veerkrachtige stad. In 2025 werd onafhankelijk onderzoek gedaan naar de impact van deze programmering. De uitkomst: wat het museum doet, doet ertoe! Voor het museum zelf, de Schiedammers, en de stad. “Mijn Schiedam raakt echt alles!”, aldus de onderzoekers.
De tentoonstelling over mentale gezondheid is te zien van 13 november 2027 t/m 7 mei 2028 in Stedelijk Museum Schiedam.