In 2027 presenteert Stedelijk Museum Schiedam een overzichtstentoonstelling van Ferdinand Erfmann (1901–1968), een in Rotterdam geboren kunstenaar die de laatste jaren opnieuw in de belangstelling staat vanwege de queer thema’s in zijn werk. Met een selectie schilderijen uit eigen collectie aangevuld met bruiklenen en persoonlijke archiefstukken, belicht deze solotentoonstelling de spanning tussen Erfmanns persoonlijke identiteit, de maatschappelijke normen van zijn tijd en zijn artistieke uitdrukkingsvormen.
Ferdinand Erfmann, Vrouw aan het raam, 1941, olieverf op doek, 82 x 49 cm (100 x 66 cm incl. lijst), ING collectie
Ferdinand Erfmann was naast schilder ook acrobaat en toneelspeler. Zijn fascinatie voor theater, kostuums en het aannemen van verschillende persona’s klinkt door in zijn werk en in zijn persoonlijke leven. Crossdressing bood hem een creatieve uitlaatklep en een manier om zijn identiteit te verkennen. Foto’s waarop hij zichzelf in drag toont, geven ─ naast dagboeken, brieven en andere archiefstukken ─ een idee van de kunstenaar achter zijn schilderijen.
Andere blik op gender en schoonheid
Vrouwen domineren in het werk van Erfmann. Hij schilderde scènes die wij met de blik van vandaag als lesbische relaties interpreteren, prostitutie en vrouwen die niet voldoen aan de schoonheidsidealen van hun tijd. Ook zwemsters, fietsers en strandscènes zijn belangrijke onderwerpen. Zijn krachtige composities en nadruk op het lichaam nodigen je uit om anders te kijken naar gender, schoonheid en de vrijheid om jezelf te zijn. Zijn ideale vrouw is een ‘mastodont’, zoals hij dat zelf omschreef. Een stevige vrouw, met brede ledematen, een kort kapsel, androgyn-ogend en afwijkend van de heersende schoonheidsidealen. Dat viel niet bij iedereen in goede aarde, zijn vader bijvoorbeeld keurde deze vrouwen af. Ferdinand Erfmann leidde mede daarom een teruggetrokken leven, alleen met zijn katten. Hij was een groot dierenvriend en -activist.
Persoonlijke verhalen
Erfmann schilderde in een figuratieve stijl die hij zelf ‘psychisch synthetisch realisme’ noemde. Waar zijn werk tijdens zijn leven niet altijd op waardering kon rekenen, spreekt de directe beeldtaal in deze tijd juist tot de verbeelding. Achter de ogenschijnlijk toegankelijke schilderijen schuilen persoonlijke verhalen en vragen die nog altijd actueel zijn.
Tijdens zijn leven had Erfmann slechts beperkt succes. Hij liet zijn werk na overlijden na aan Stedelijk Museum Amsterdam, dat een deel daarvan aannam en bewaarde in de collectie. De rest van zijn oeuvre kwam bij andere musea terecht, waaronder maar liefst achttien schilderijen bij Stedelijk Museum Schiedam. Galerie Mokum in Amsterdam ontfermde zich daarnaast ook over een deel van zijn oeuvre en archief.
Stedelijk Museum Schiedam presenteerde in 2019 voor het laatst een aantal werken van Erfmann in de collectiepresentatie. In 1979 en 1991 was zijn werk ruim vertegenwoordigd in verschillende collectiepresentaties. Met deze overzichtstentoonstelling krijgt de kunstenaar opnieuw een prominente plek. Zijn werk sluit aan bij de aandacht voor queer perspectieven en inclusiviteit in de programmering van Stedelijk Museum Schiedam.
Beeld bovenin: Ferdinand Erfmann, ‘Vrouw aan het raam’, 1941, olieverf op doek, 82 x 49 cm (100 x 66 cm incl. lijst), ING collectie