Ria van Eyk (1938) is een eigenzinnige kunstenaar binnen de Nederlandse abstracte kunst. Ze werd vooral bekend met haar monumentale Sterrenhemeltapijt (1996-1998) in het Paleis op de Dam, maar het grootste deel van haar oeuvre is geometrisch en abstract. Daarmee sloot ze aan bij een belangrijke ontwikkeling in de kunst, waarbij kunstenaars steeds meer persoonlijke expressie of handschrift uitsloten en zuiver geometrisch werkten. De vrouwen uit die periode zijn echter veel minder bekend geworden dan hun mannelijke collega’s zoals Jan Schoonhoven en Peter Struycken. Stedelijk Museum Schiedam presenteert daarom nu een solotentoonstelling van deze pionier van de abstracte kunst: Ria van Eyk. Naast werken uit de eigen collectie is ook werk te zien uit de collecties van onder andere Stedelijk Museum Amsterdam en het TextielMuseum.
Ria van Eyk, Zonder titel, 1975, zeefdruk, 65 x 65 cm, Collectie Stedelijk Museum Schiedam
Pionier in de textielkunst
Ria van Eyk wist al van jongs af aan dat ze kunstenaar wilde worden. Ze groeide op in Venlo, waar de kunstacademies ver weg waren en haar ouders een toekomst als kunstenaar te onzeker vonden. Uiteindelijk kwam ze terecht op de textielafdeling van de Academie voor Industriële Vormgeving in Eindhoven. Daar raakte ze al snel gefascineerd door de basisprincipes van het weven: horizontale en verticale lijnen die elkaar kruisen, de samenhang en de structuur die daaruit ontstaan. Ze begon als textielontwerper al snel autonoom werk te creëren, waarmee ze bijdroeg aan de emancipatie van dit medium. Ook voerde zij monumentale werken in opdracht uit, waarvan het Sterrenhemeltapijt in het Paleis op de Dam het bekendst is. Ria van Eyk wordt vaak gezien als een pionier in de textielkunst. Textiel is een van de middelen of materialen die haar helpen om haar abstracte ideeën uit te drukken.
Poëtische abstractie
Haar oeuvre is een zoektocht naar zuiverheid en samenhang. Een ‘poëtische abstractie’ noemt ze het zelf. Door het gebruik van series, rasters, herhalingen en ritmes bereikt ze samenhang. In het werk The Lovely Weaves (1968-1971) onderzoekt ze de essentie van het weven: de manier waarop draden, of in dit geval stroken plastic, elkaar kruisen. Van de grotendeels verloren gegane serie is in Schiedam een van de weinige overgebleven panelen te zien. Ook kleur speelt een belangrijke rol. In haar vroege werk streeft Van Eyk naar perfectie en consistentie. In de latere serie Reminiscentie aan Sienna speelt ze met lichtreflecties door kleine vierkantjes bladgoud op een ondergrond van acrylverf te plaatsen, waarbij de onderliggende kleur doorschemert. Een sleutelstuk in de tentoonstelling is My Woven Diary (1976-1977), waarvoor Van Eyk gedurende negen maanden elke dag een strook weefde. Het werk is een dagboek, een document van tijdsverloop dat iets vertelt over de kunstenaar, zonder te veel persoonlijks bloot te geven.
Onderzoek naar vrouwelijke, abstract werkende kunstenaars
Met deze tentoonstelling schenkt Stedelijk Museum Schiedam aandacht aan een kunstenaar die een belangrijke bijdrage leverde aan de abstracte kunst, maar bij een breed publiek nog niet zo bekend is. De tentoonstelling komt voort uit een nieuw onderzoek naar vrouwelijke, abstract werkende kunstenaars rond de jaren zeventig, uitgevoerd door junior collectieconservator Vera Merks (dankzij het Cultuurfonds Conservatoren Stipendium). Zo draagt het museum bij aan de zichtbaarheid en waardering van kunstenaars die de kunstgeschiedenis mede hebben gevormd, maar lange tijd ondergewaardeerd zijn. Na recente tentoonstellingen van onder andere Lotti van der Gaag, Frieda Hunziker en Lou Loeber, kijkt het museum dan ook uit naar deze solo.
Tweeluik met presentatie Dordrechts Museum
Voor deze presentatie slaan Stedelijk Museum Schiedam en het Dordrechts Museum de handen ineen. In het Dordrechts Museum is tegelijkertijd een tentoonstelling met werk van collega-kunstenaars Yvonne Kracht (1931), Margot Rolf (1940) en Truce Wilmink (1943). Drie kunstenaars die ook ieder op geheel eigen wijze de mogelijkheden van de geometrische abstractie in de jaren zeventig onderzochten. Samen vormen de tentoonstellingen een bijzonder tweeluik over geometrische abstracte kunst uit de jaren zeventig. Beide musea vergroten daarmee de zichtbaarheid van vrouwelijke kunstenaars die een belangrijke, maar vaak onderbelichte rol speelden in de ontwikkeling van deze kunststroming. De tentoonstelling in het Dordrechts Museum is te zien van 6 november 2027 tot en met 11 juni 2028.
De tentoonstelling is mede mogelijk dankzij een groot aantal bruiklenen uit de collecties van Stedelijk Museum Amsterdam, de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed en het TextielMuseum.
Beeld bovenin: Ria van Eyk, Zonder titel, 1975, zeefdruk, 65 x 65 cm, Collectie Stedelijk Museum Schiedam